سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ - ۰۶:۴۱
نظرات: ۰
۰
-
تنهایی باشکوه یک سخنسالار؛ یادی از رحیم معینی کرمانشاهی در سالروز درگذشت

پاییز یازده سال پیش رحیم معینی کرمانشاهی، شاعر، ترانه‌سرا، روزنامه‌نگار در ۹۲ سالگی از میان ما رفت اما میراثی گرانسنگ از هنر و آزادگی را برای فرهنگ این سرزمین به یادگار گذاشت.

به گزارش اطلاعات آنلاین،‌ داستان زندگی او از پانزدهم بهمن ۱۳۰۱ در کرمانشاه آغاز شد؛ در خانواده‌ای اصیل و ریشه‌دار که نام پدربزرگش، «معین‌الرعایا»، بر تارک آن می‌درخشید. اما این اصالت با آرامش همراه نبود. کودکی معینی در میان روایت‌های تکان‌دهنده از قتل پدربزرگ در راه مبارزه با ظلم حکام محلی، غارت اموال، آتش‌سوزی‌ها و مصادره زمین‌های زراعتی پدرش گذشت. گلیم‌های نیم‌سوخته و عکس‌های سیاه‌پوشِ آویخته بر دیوار، نخستین تصاویری بودند که ذهن حساس او را شکل دادند. این تلخی‌ها، همراه با تنهایی و نداشتن برادر، روح او را به انزوایی خودخواسته کشاند. ساعت‌های طولانی که در دشت‌های خشک و خاموش کرمانشاه روی کلوخی می‌نشست، به آسمان پرستاره خیره می‌شد و از خود می‌پرسید آیا در آن دورها نیز آدمیان بر یکدیگر ستم روا می‌دارند، بذرهای نخستین شعر و اندیشه در جانش جوانه زد.

ذوق هنری او ابتدا در قالب نقاشی بروز کرد. استعدادش چنان درخشان بود که معلمش پیشنهاد داد برای تحصیل به هنرستان کمال‌الملک در تهران برود، اما پدر به دلیل آنکه رحیم تنها پسر خانواده بود، با این سفر مخالفت کرد. با این حال، همان نگاه نقاشانه و مهارت در ترکیب رنگ و تصویر، بعدها به مدد قلمش آمد تا شعرها و ترانه‌هایش را چون تابلوهایی زنده و ملموس بیافریند.

معینی کرمانشاهی مردی نبود که در برابر ناملایمات زمانه سکوت کند. در سال ۱۳۲۸ و در اوج تب‌وتاب‌های سیاسی، روزنامه جنجالی «سلحشوران غرب» را در کرمانشاه بنیان نهاد و با قلمی تند و انقلابی به دفاع از نهضت ملی و دکتر محمد مصدق پرداخت. همین ایستادگی، بهای سنگینی برایش داشت؛ بارها روزنامه‌اش توقیف شد، تا پای حکم اعدام پیش رفت، سرمای زمستان را در زندان قلعه فلک‌الافلاک خرم‌آباد تجربه کرد و پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، از شغلش در بانک سپه اخراج شد. حتی در پرونده استخدامی‌اش نوشتند که «هرگز کار حساس به او ارجاع نشود». اما او در تمام این سال‌ها، باوجود تنگدستی و زندگی در دو اتاق محقر اجاره‌ای، هرگز شرافت و پاک‌دستی‌اش را نفروخت.

ورود او به دنیای ترانه‌سرایی، اتفاقی بود که مسیر موسیقی ملی ایران را دگرگون کرد. روزی به دعوت جواد لشگری به محفلی رفت و در همان جلسه، بی‌هیچ تجربه قبلی، روی ملودی چهارگاهِ لشگری ترانه «من به تو دل دادم که صفا بکنی» را فی‌البداهه سرود. این آغاز فصلی طلایی بود. همکاری او با غول‌های موسیقی ایران همچون علی تجویدی، پرویز یاحقی، همایون خرم و حبیب‌الله بدیعی، آثاری جاودانه چون «رفتم که رفتم»، «یاد کودکی»، «خواب نوشین» و «آشفته‌حالی» را خلق کرد. معینی ترانه‌سرایی را از قالب‌های تکراری و سطحی رهانید و به آن عمق ادبی و تصویری بخشید.

او در مقام معاونت رادیو و بعدها در کمیسیون نمایش، نیز همان روحیه سازش‌ناپذیر را حفظ کرد. در رادیو، با تشکیل هفت ارکستر منظم و تعیین حقوق ثابت برای نوازندگان، به بی‌نظمی‌ها پایان داد و دست دلالان و خوانندگان کاباره‌ای را کوتاه کرد. در کمیسیون نمایش نیز دوازده سال با وجود آسیب شدید به بینایی‌اش، زیر بار هیچ رانت و سفارشی نرفت و حتی یک بلیت رایگان سینما برای فرزندانش نپذیرفت. پیگیری‌های خستگی‌ناپذیر او بود که سرانجام به تصویب قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان انجامید.

با این حال، فضای هنری دهه پنجاه و رواج ترانه‌های سخیف و بازاری، روح لطیف او را می‌آزرد. سرانجام در مهرماه ۱۳۵۴، به دلیل اعتراضات صریح به ابتذال در برنامه‌های تلویزیون و حذف نامش از آثار، با تعلیق حقوق بازنشسته شد. اما این کناره‌گیری، آغاز دوران دیگری از شکوفایی او در خلوت بود. او که از سال‌ها پیش با انتشار کتاب‌هایی چون «ای شمع‌ها بسوزید» (که هفده بار تجدید چاپ شد) و «فطرت» جایگاه خود را در شعر معاصر تثبیت کرده بود، در دوران بازنشستگی به پژوهش‌های عمیق روی آورد. حاصل این سال‌ها، کتاب «حافظ برخیز» بود که در آن با نگاهی نوآورانه، نمادهای طبیعی و انسانی اشعار حافظ را رمزگشایی کرد.

اما بزرگ‌ترین و حیرت‌انگیزترین یادگار سال‌های پایانی عمرش، منظومه عظیم «شاهکار» است؛ اثری سترگ در ده‌ها هزار بیت که چهارده قرن تاریخ ایران پس از فروپاشی ساسانیان تا عصر حاضر را به نظم کشیده است. معینی خود این اثر را حاصل بارقه‌ای الهی می‌دانست که بدون وقفه او را به نوشتن وامی‌داشت.

رحیم معینی کرمانشاهی در طول نودودو سال زندگی پرنشیب‌وفرازش، همواره تنها ماند، اما تنهایی‌اش سرشار از آفرینش بود. او نه از قدرتمندان هراس داشت و نه فریب زر و زیور را خورد. امروز، سال‌ها پس از خاموشی پیکرش در بهشت سکینه کرج، هرگاه نوای «رفتم که رفتم» یا «یاد کودکی» در فضایی طنین‌انداز می‌شود، یاد مردی زنده می‌شود که تا آخرین نفس، عاشقانه و صادقانه برای فرهنگ ایران زیست.

شما چه نظری دارید؟

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
0 / 300
captcha

پربازدیدترین

پربحث‌ترین

آخرین مطالب

بازرگانی